Succes is een keuze (dus falen ook?)

Als we vinden dat succes een keuze is, dan impliceert dat dat falen of verliezen ook aan onszelf te wijten is. Ofwel: red je het niet in onze westerse rat race, dan is dat je eigen schuld. Zo werkt het niet, zegt filosoof Alain de Botton in deze boeiende én geestige TED-talk.



Alain de Botton is auteur van 'Ode aan de arbeid'.

Het marshmallow-experiment

Een belangrijke sleutel tot succes in het leven is de zelfdiscipline om een beloning of behoeftebevrediging uit te kunnen stellen. Dat werd voor het eerst aangetoond met een even eenvoudig als grappig experiment van Walter Mischel van de Stanford University, dat startte in de jaren zestig: het marshmallow-experiment.

De opzet: in een spreekkamer krijgt een kind van vier jaar van een onderzoeker een marshmallow aangeboden. Dan zegt de onderzoeker dat hij even wegmoet. Het kind mag de marshmallow opeten, maar als het wacht met snoepen tot de onderzoeker terug is, krijgt het een tweede marshmallow. Sommige kinderen lukt het om te wachten, anderen niet.

De kinderen worden gedurende hun jeugd gevolgd. Dan blijkt dat de kinderen die als vierjarige erin slaagden de marshmallow te laten liggen als achttienjarige beter presteren op school én beter in hun vel zitten.

Professor Philip Zimbardo vat het experiment samen in een reclamefilmpje voor zijn boek 'The Time Paradox'...



En Joachim de Posada laat opnames zien van een herhaling van het experiment in Colombia. Scan in onderstaande video naar 2:48 om direct te zien wat er gebeurt.

Een andere bril: synchroniciteit

Innovatie en doorbraken in denken komen vaak voort uit nieuwe combinaties van bestaande kennis en ideeën, waarbij fascinatie de drijvende kracht is. Dat geldt bijvoorbeeld voor wiskundige Steven Strogatz, die gefascineerd is door het groepsgedrag van dieren als vogels, vissen en vuurvliegjes. Hoe kan het dat ze synchroon bewegen in vluchten en scholen? Hij ontdekte dat synchroniciteit op verschillende gebieden eerder regel is dan uitzondering. Met die bril ging hij op onderzoek uit. In bovenstaande lezing laat hij twee bijzondere ontdekkingen zien: twee metronomen gaan vanzelf 'in sync' tikken én de oorzaak van de problemen met de Millennium Bridge in Londen hebben alles te maken met synchroniciteit.

'Mooie dingen kunnen een vriendje zijn'

Vandaag is in Eindhoven de Dutch Design Week van start gegaan. Op het programma van de zevende editie van het evenement staan zo’n 150 activiteiten op 45 locaties in de stad, zoals tentoonstellingen, debatten en workshops. Thema dit jaar is de dialoog tussen de ontwerper, het bedrijfsleven en de consument.

Het evenement krijgt opvallend veel aandacht in de media. Ik vroeg in een interview voor Brabant Magazine aan directeur John Lippinkhof onlangs waar die publieke belangstelling voor ontwerp toch vandaan komt. Zijn antwoord: "We leven in een geïndividualiseerde samenleving: mensen willen zich onderscheiden van de massa, maar aan de andere kant ook laten zien dat ze bij een groep horen. Beide kun je doen door je te kleden in een bepaalde stijl, maar ook met de producten en merken die je gebruikt. Ontwerp draagt bij aan de emotionele band die je met een product kunt hebben. Je mobieltje kan een vriendje van je zijn: al je contacten staan erin, je favoriete muziek, foto’s van de mensen die je graag ziet. Ontwerp draagt bij aan een gevoel van vertrouwen en plezier. Mensen houden ook gewoon van mooie dingen, kopen graag goed ontworpen meubels." Ik herken dat wel, houd van mooi vormgegeven producten: Apple, Bulthaup, de Citroën DS, Pastoe, de Grolsch-beugelfles, of de mooiste ontwerpen van de natuur: het ei, de banaan, een vliegenzwam of een spinnenweb.



Het leuke van zo'n Design Week is dat er ook vaak concepten getoond worden, uitgewerkte ideeën die eerder als 'food for thought' bedoeld zijn, dan als gebruiksvoorwerp... of die iets zeggen over het ontwerp van de toekomst. Eerder dit jaar draaide in het Museum of Modern Art in New York een tentoonstelling, waar je soortgelijke verrassingen kon tegenkomen: 'Design and the Elastic Mind'. Curator Paola Antonelli laat je er kennis mee maken in onderstaande TED Talk.



Design kan ook een antwoord bieden op nieuwe vragen vanuit de samenleving. Het bieden van ontspanningsmogelijkheden voor mensen met dementie is zo'n nieuwe vraag. Ik interviewde afgelopen maanden ontwerpers, deskundigen en mensen die dementie van dichtbij kennen over deze vraag. De provincie Brabant heeft er een boek van gemaakt dat tijdens de Dutch Design Week in een programma rond het thema design en dementie gepresenteerd zal worden.

Laat talent niet verloren gaan!

Kinderen leren op school af een beroep te doen op de creativiteit waarover ze van nature beschikken. In een industriële samenleving is dat een kleine, te overziene ramp. Maar de wereld verandert in rap tempo. We gaan naar een kenniseconomie en die vraagt niet alleen andere kennis, maar ook andere competenties, kwaliteiten en attitudes. Creativiteit - in al haar verschijningsvormen - is volgens mij een van de belangrijkste kwaliteiten voor de burger en de professional van morgen.

'Do schools kill creativity?' vroeg Sir Ken Robinson zich al eerder af tijdens een presentatie op TED. Gisteren bekeek ik - getipt via Twitter door Gerjanne Tiemens - een tweede, wat langere presentatie, die Robinson verzorgde voor de Britse Royal Society for the encouragement of Arts, Manufactures and Commerce (RSA). Wederom een vlammend betoog voor een paradigmaverschuiving in het onderwijs. Met Britse humor, goed onderbouwd en overtuigend.

Het gaat niet alleen om creativiteit. Vanochtend had ik het er nog eens over met Rik Konings van De Creatieve Wereld. Zoveel kinderen met geweldige talenten, sociale, fysieke, met-de-handen en creatieve, die vastlopen in het onderwijs waar de focus op boeken, cognitie en cijfers ligt en die daardoor afhaken, terwijl we ze zo verdomd hard nodig hebben in de samenleving van morgen. Wie ziet waar ze - met de nodige instructie, begeleiding, coaching of mentoring - toe in staat zijn?

Het levensexperiment

De Amerikaanse journalist A.J. Jacobs deed een jaar lang een levensexperiment: hij dook in de wereld van de bijbel en probeerde te leven volgens de 700 voorschriften die hij aantrof in de anderhalve meter hoge stapel met verschillende edities van het boek. Op TED doet hij een geestig én leerzaam verslag van dit jaar.

Ik vind het een fascinerende gedachte: je volledig onderdompelen in een andere wereld, het experiment van je leven.

Journalisten spreken overigens over 'participerende journalistiek', met als meest aansprekende voorbeeld misschien nog altijd Gunter Walraff die leefde als gastarbeider Ali in Duitsland. Of neem 'Down and Out in Paris and London' van George Orwell, die in beide steden probeerde te overleven aan de onderkant van de samenleving.

Maar levensexperimentjes kunnen ook kleiner zijn om te komen tot verrassende inzichten en nieuwe zelfkennis. Ik schreef in 2006 al over Michiel Waaijer die gedurende een paar weken als Dice Man kleine beslissingen in het leven liet bepalen door de dobbelsteen. En er zijn talloze tv-formats die op levensexperimentjes zijn gebaseerd: 40 dagen geen seks, leven in een van de buitenwereld afgesloten wereldje, ruilen van gezin.

Het verhaal van Jacobs bracht bij mij een gedachtenstroom op gang: stel, ik win in een prijsvraag een levensexperiment van een jaar. Wat zou ik dan kiezen? Een roman schrijven in een chalet in de Franse Alpen? Een jaar lang werken aan een zo zelfvoorzienend mogelijk bestaan (eigen eten verzorgen, zelf de spullen die je nodig hebt maken)?

Ach, misschien kun je alles waarvan je van tevoren niet weet hoe het zal gaan uitpakken en hoe je het zult gaan ervaren - een kind opvoeden, voor jezelf beginnen, verhuizen - eigenlijk beschouwen als levensexperiment.

Tot slot: even terug naar die prijsvraag. Welk levensexperiment van een jaar zou jij willen aangaan als je als winnaar uit de bus zou komen?

TED-sessie in Utrecht

Jasper van Impelen (Bep to the bone) is een sympathieke, maatschappelijk verantwoord ondernemer. Sinds kort organiseert hij bijeenkomsten rond TED-talks: vrijblijvende ontmoetingen, waarbij naar aanleiding van een aantal filmpjes van TED van gedachten gewisseld kan worden in een ontspannen setting: Seats2Meet in Utrecht.

Gisteren sprak ik Jasper en woonde een deel van de vierde bijeenkomst bij. Jasper had 'dromen' als thema gekozen, en concretiseerde dat onder andere in het vertonen van de ontroerend mooie talk van Dave Eggers: 'Once upon a school'.

Eggers is kartrekker van een project waarin lokaal kenniswerkers een plek organiseren waar kinderen uit de buurt kunnen komen voor het maken van hun huiswerk met 1-op-1-begeleiding. Er worden ook projecten gedaan met de kinderen, zoals het gezamenlijk maken van boeken. Geestig is dat in de panden die volgens dit concept werken, ook winkeltjes zitten. Dat begon als noodgreep omwille van de bestemmingsplannen, maar blijkt nu een succesfactor. Het zijn dan ook niet zomaar winkeltjes: je koopt er supplies voor superhelden, piraten of tijdreizigers.

De bijeenkomst in Utrecht begon met een rondje dromen van de deelnemers. En zo maak je kennis met prille, of wat verder gevorderde projecten van gedreven mensen die je anders niet zomaar had ontmoet: Culturehacking, Greenconcepts, Easysport... Allemaal ondernemers met een droom.

Na afloop van het eerste filmpje kwam het gesprek al snel op de vraag of het concept dat Eggers presenteert ook in Nederland realiseeerbaar zou zijn. Tot half vier werken en dan op je kantoor kinderen ontvangen die wel wat hulp kunnen gebruiken bij hun schoolwerk... waarom niet eigenlijk?

Gelezen: 'Het slimme onbewuste' - Ap Dijksterhuis

Denk jij dat de keuzes die je maakt in het leven het gevolg zijn van de zorgvuldige en rationele overwegingen van je bewustzijn? Forget it!

Ik geef toe, ik kan het me ook moeilijk voorstellen, maar we worden toch vooral gestuurd door het onbewuste. Het bewuste speelt slechts een rol aan de zijlijn. In 'Het slimme onbewuste' levert Ap Dijksterhuis daarvoor overtuigend wetenschappelijk bewijs.

Zo worden wij - zonder dat we het beseffen - beïnvloed door prikkels met bepaalde associaties (priming). Dijksterhuis geeft een hilarisch voorbeeld van een onderzoek met een beschuitje: wie dit kleinood eet in een kamer met een subtiel aanwezige geur van schoonmaakmiddel, laat de kruimels minder slingeren dan als die geur er niet is. En wie een lijst met snelle woorden voorgeschoteld krijgt (rennen, haas, vlug) zal sneller van A naar B lopen, dan degene die een lijst met langzame woorden krijgt te zien (slak, traag, loom).

Dijksterhuis laat ook zien dat moeilijke beslissingen die gedaan worden met 'onbewust nadenken' beter uitpakken, dan keuzes die alleen maar gebaseerd zijn op bewust nadenken. Dat bewust genomen beslissingen vaak teleurstellen omdat onze verwachtingen daarvan vaak te hoog zijn - zoals Barry Schwartz betoogt in 'The Paradox of Choice', zie ook de presentatie op TED - is overigens een interessante verklaring die ontbreekt in het boek.

Ons onbewustzijn is slim, zo laat de auteur onder andere zien aan de hand van onderzoek, beschreven in 'Blink' van Malcolm Gladwell.

Interessant tenslotte is ook Dijksterhuis' beschrijving van de relatie tussen creativiteit en het onbewuste. Het in mijn ogen - en in dit geval ook oren - mooiste voorbeeld hiervan laat de auteur echter liggen: improvisatie in de muziek. Is het niet wonderlijk hoe een jazzmuzikant in een improvisatie diens onbewuste rechtstreeks laat spreken?

Al met al een boeiend, prettig leesbaar boek met veel 'food for thought'...

Terug van vakantie...

Bergen, kabbelende bergbeekjes, de woeste Ubaye, zon, stokbrood, kaas en wijn, schitterende uitzichten... de Franse Alpen waren weer erg mooi dit jaar. Ruim twee weken verbleven we op een camping bij het gehuchtje Rioclar. Enkele observaties...

Wat is het leuk om met de kinderen een klein bergriviertje op te zoeken en dit al klauterend naar boven te volgen. Je komt niemand tegen, het geluid van het stromend water is hypnotiserend mooi en de natuur is betoverend.

Ook goed voor urenlang plezier: dammetjes en bruggetjes bouwen in een stroompje. De waterloop verleggen, kijken hoe het water kleine deeltjes wegspoelt, waarna grote keien vrij komen, het koude water langs je enkels voelen stromen. Een groot genoegen!

Vaste prik is het oneindig turen naar onze IGN-kaarten (1:25.000) om hardlooproutes uit te vlooien... en die dan ook te lopen natuurlijk. Pittig ja, in de bergen. Langste loop: 20 kilometer met een hoogteverschil van 700 meter. Een goede bijdrage aan de voorbereidingen op de NYC Marathon in november.

Op de camping verkochten ze de Telegraaf. Blijft een rare krant. Ik bedoel: waarom schrijf je in je twee koppen over een 'jochie' en een 'gastje' als een jongen is verongelukt in een Nederlands zwembad.

De camping had wifi op het terras. Wifi op de camping wordt de trend. Campinggasten in zwembroek met een laptop onder de arm: even de mail checken of een Skype-gesprekje met het thuisfront. Zelf hadden we ons MacBookje meegenomen: en ja, Radio 1 klinkt via de audiostream beter dan de Wereldomroep op de wereldontvanger. Ook fijn: alle foto's en filmpjes al gesorteerd en bewerkt voordat je naar huis gaat.

Mijn nogal zware Canon 350D heb ik weinig gebruikt. We hebben nu ook een Fuji Finepix F50fd, die erg goed bevallen is. Een paar voorbeelden... Je maakt er ook filmpjes mee in AVI-formaat (en die kun je op de Mac direct inlezen in iMovie).

Verder lekker veel gelezen (waarover later meer), begonnen aan de David Attenborough-natuurserie 'De levende planeet' (dvd kijken op een MacBook is heel plezierig), wat TED-talks en af en toe de aflevering van gisteren van 'Met het oog op morgen' (op het terras opgehaald).

De komende anderhalve week ga ik langzaamaan weer wat klusjes oppakken. Vanaf 18 augustus draaien we weer - lekker uitgerust - op volle kracht.

Een half jaar 100% zelfstandige...

Begin juli... het eerste half jaar als full time zelfstandig ondernemer zit er op. Ik kijk met erg veel plezier terug op die eerste zes maanden van werken in vrijheid. Voorspellingen zijn uitgekomen (zoals de financiële paragraaf in mijn 'business plan', overigens niet meer dan een spreadsheetje in Google Docs), er waren aangename verrassingen (nieuwe klanten, leuke opdrachten, toffe ontmoetingen) en de onvermijdelijke geplande activiteit die niet voldoende van de grond kwam (het voltooien van mijn boek over metaforen).

De ultieme uitdaging blijft om voldoende tijd voor mezelf te nemen. Ook omdat ik al snel denk: dat eigen zaakje ís toch voor mezelf en ik doe dit toch zo graag. Toch, een dagje helemaal niks doen hoort erbij. Die dagjes waren dun gezaaid. En dus: de competenties 'nee zeggen' en 'keuzes maken' blijven oppoppen in mijn POP.

Het is me wel gelukt regelmatig tijd te nemen om het brein bij te tanken, thuis met boeken en multimediale 'food for thought' zoals TED en op symposia, studiedagen en netwerkbijeenkomsten, zoals het door mij georganiseerde The Survival of The Fittest Content Makers en From The Brain to HRD.

Het was ook het halfjaar waarin de boekenserie 'Ik ga voor' van Volkskrant Banen voltooid werd, net als het vertaalproject van Alexander Kjerulf's boek 'Happy Hour is 9 to 5'. Tastbare opbrengst die me wel wat doet.

Ondertussen legde ik inmiddels zo'n 900 kilometer hardlopend af, onder andere als voorbereiding op de New York City Marathon op 2 november. Je brein staat dan niet stil, integendeel. Kom je uitgeput thuis met weer een stapel ideeën waar je het liefst meteen werk van zou willen maken!

Voor het komend half jaar liggen alweer een paar mooie opdrachten op de plank, waaronder drie (!) boekproducties over onderwijs. Verder staat de intensivering van de samenwerking in de VOF met mijn 'maatje voor het leven' Ineke van Aaken op het menu. Ineke doet interim en projectmanagement, met name in zorg en onderwijs en is vanaf 1 september ook full time zelfstandige. We gaan in elk geval wat doen rond het thema werkplekleren. Om met de Pointer Sisters te spreken: "I'm so excited, and I just can't hide it!"

(foto: Henk-Jan Winkeldermaat, Punkmedia.nl)

De mooiste presentaties op TED

Op de website van de jaarlijkse conferentie TED vind je geweldige presentaties in video. Ik heb daar al verschillende keren over geschreven. Afgelopen week meldde TED dat de video's wereldwijd gezamenlijk 50 miljoen keer bekeken zijn.

Sinds enige tijd houd ik bij wat Nederlandse bloggers over de video's schrijven op De Tofste Talks. Voor de beginnende TED-kijker hierbij een lijstje van de 6 meest door Nederlandse bloggers aanbevolen video's. Tussen haakjes, waar dat relevant is, de positie in de top 10 van meest bekeken video's volgens TED zelf.



1. Jill Bolte Taylor: My Stroke of Insight, 11 aanbevelingen (1)
2. Hans Rosling: Debunking third-world myths with the best stats you’ve ever seen, 9 aanbevelingen (7)
3. Sir Ken Robinson: Do schools kill creativity?, 5 aanbevelingen (6)
4. Blaise Aguera y Arcas: Photosynth demo, 3 aanbevelingen (4)
5. Theo Jansen: The art of creating creatures, 3 aanbevelingen
6. Jimmy Wales: How a ragtag band created Wikipedia, 3 aanbevelingen
7. Malcolm Gladwell: What we can learn from spaghetti sauce, 2 aanbevelingen
8. Richard Branson: Life at 30,000 feet, 2 aanbevelingen
9. Vik Muniz: Art with wire, thread, sugar, chocolate, 2 aanbevelingen
10. Michael Moschen: Juggling rhythm and motion, 2 aanbevelingen

Hier vind je een compilatie van de tien meest bekeken video's op TED.

Onder water...

We weten weinig van wat er zich op onze aarde onder water afspeelt. Onterecht, zegt Robert Ballard. De gepassioneerde wetenschapper vertelde erover tijdens TED 2008. Het is een gloedvol betoog, met uitdagende statements om recht te trekken wat krom is, namelijk dat er vele malen meer geld gaat naar onderzoek van de ruimte en het heelal, dan naar wat er op onze eigen planeet allemaal te ontdekken valt. Ballard laat zien dat we de bodem van de zee nauwelijks in kaart hebben gebracht en dat er levensvormen zijn waar we nog bijna niets van weten.

Wat mij met name raakt in het verhaal is de manier waarop Ballard jongeren betrekt bij zijn onderzoek. Zo laat hij een scholier een onderwatertoestel besturen omdat die daar - dankzij diens ervaring met games - beter in is dan menig professional. Ook kunnen leerlingen via het Jason-project de voortgang van het onderzoek volgen. "Als die onderkaak naar beneden valt, kun je ze zo ontzettend veel leren."

Een goed en goed verpakt verhaal

"Advertising is the price companies pay for being un-original."

Precies!

Het citaat komt uit de TED-presentatie van vormgever Yves Behar. Als je goed, origineel en uniek bent in wat je doet, komen de klanten vanzelf. Advertenties, folders, direct marketing, telefonische acquisitie... allemaal overbodig. Natuurlijk moet je wel vertellen wat je doet. Het internet is daar een geweldig platform voor. Wat heb je dan nodig als organisatie of zelfstandige? Een goed en goed verpakt verhaal!

Op 12 juni vertel ik meer over dit thema tijdens het Social Media Event 2008 in Utrecht.

Meer dan jongleren

Je hebt jongleren... en je hebt het kunstig ritmisch en ruimtelijk bewegen van objecten. Met ballen ja, maar ook met cilinders, stokjes en meer. In 2002 vertoonde Michael Moschen in een half uur durende presentatie zijn kunsten op de TED-conferentie. In de Engelse taal is er een mooi woord voor: flabbergasting!

Mijn Podcast top 5

Media-uitzendingen die je van internet kunt downloaden en beluisteren of bekijken op het moment dat het jou uitkomt, heten podcasts. Je kunt er een abonnement op nemen, zodat je automatisch op de hoogte gebracht wordt van de nieuwste afleveringen van een programma.

Ik gebruik het gratis Apple-programma iTunes om mijn abonnementen bij te houden. Programma's die ik download worden automatisch op mijn iPod gekopieerd, zodra ik dat apparaatje aansluit op mijn computer. Je kunt podcasts over het algemeen ook via de computer beluisteren vanaf de website van de aanbieder.

Het aanbod van podcasts groeit nog altijd met de dag. Jammer is dat er nogal wat veelbelovende podcasts worden opgestart, die na enkele afleveringen weer in het niets verdwijnen. In de onderstaande lijst vind je vijf stabiele kwaliteitspodcasts.

1. TED
De enige videopodcast in dit lijstje. 'Talks' van 20 minuten door verrassende sprekers over uiteenlopende onderwerpen: van wetenschap tot design, van technologie tot filosofie. De opnames worden gemaakt op de jaarlijkse TED-conferentie. Het aanbod is overweldigend. Op 'De tofste talks' vind je aanbevelingen voor de mooiste edities.
2. Šimek 's Nachts
Mooie interviews in de sfeer van 'de mens achter'. Een verademing tussen alle waan-van-de-dag-journalistiek. Šimek is authentiek, oprecht geïnteresseerd in zijn gasten.
3. Shrink Rap Radio
Dr. Dave is geen professionele radiomaker, maar wel een gepassioneerd psycholoog. Charmante, toegankelijke interviews met collega's in de psychologie over trends en specialismen in het vakgebied.
4. BNR Carrière
Het loopbaanprogramma van BNR met Mijke van Wijk. Het thema en de gasten bepalen of ik verder luister.
5. All in the Mind
Verzorgde podcast over psychologie met een BBC-achtige documentaire aanpak. Leuk, dat Australische accent van presentatrice Natasha Mitchell.

Welke podcasts beluister of bekijk jij?

Ja sorry, de verf was op...

Wie aan beeldende kunst denkt, denkt al snel aan verf, hout en steen. Kunstenaars gebruiken deze materialen al sinds het begin van de mensheid als middel om een doel - het uiteindelijke beeld - te bereiken.

Er zijn ook kunstenaars voor wie ontdekkend werken met andere materialen zelf het doel is. We kennen allemaal de zandsculpturen en creaties van luciferhoutjes. Een bijzondere kunstenaar die werkt met andere materialen is Vik Muniz. In bovenstaande TED-presentatie laat hij de geweldige creaties zien die hij met suiker, chocolade en ijzerdraad maakte. Het feit dat hij met onorthodoxe, vaak weerbarstige materialen zulke geweldige voorstellingen weet te maken, geeft een extra dimensie aan de beleving van deze kunst.

Vele andere kunstenaars uit dit 'genre' doen echt spannende dingen met hun materialen. In een recente presentatie over creativiteit liet ik onlangs werk zien van Jennifer Maestre. Zij maakt prachtige werken van ondermeer stukjes potlood en spijkers. Richie Sowa maakte een drijvend eiland op basis van lege plastic flessen. En op dit weblog schreef ik eerder over Theo Janssen, die 'strandbeesten' maakt van stukken elektriciteitsbuis en over de slagwerkgroep Stomp die muziek maakt op afval en alledaagse voorwerpen. Allemaal erg inspirerend!

Ken jij nog meer van dergelijke kunstenaars?

Infobesitas

ik schrok, ik slurp
kakelende krantenkoppen
ik vermaal en vreet
een melig maaltje mail,
een grateloze filet van feeds

ik kluif en knabbel
door stoffige stukken
en tussendoor
krabbel, telefoon, sms

gekakel bij de koffieautomaat
geprakte praatjes
een gerecht van geruchten

nog meer zouteloos gezanik
in reutelende rapporten
ik resumeer, en meer

even snoepen, echt maar even
de tube you, die raakt nooit leeg

onderweg
ratelt de radio
reportages, meningen,
files en weer

ik zak in de bank
zap van sacha naar matthijs
van talkshow naar TED

tot ik
met een oortje naar het oog
- Gute Nacht Freunde -
wegdoezel onder een
deken van dolende woorden

Jan Barsekok *

(met dank aan Andy's Anagram Solver)

De blokkendoos van onze taal

Onze taal is een blokkendoos. Met woorden en woorddelen kun je oneindig combineren. Zo maken we oneindig veel unieke zinnen, maar kunnen we ook nieuwe woorden samenstellen. Da's handig want het komt soms voor dat er geen woord beschikbaar is om kernachtig uit te drukken wat je wilt zeggen. Zo'n nieuw woord heet een neologisme. Woordenboekmakers smullen ervan, zo blijkt uit de erg geestige talk van Erin McKean op TED.



In mijn taalgebruik ben ik voor een stukje opgevoed door Koot en Bie, de meesters van het nieuwe woord. Ze bedachten woorden als geilneef, doemdenker en positivo, allemaal woorden die uiteindelijk de weg naar het woordenboek hebben gevonden. Ook politici doen vaak pogingen: soms aardig (100-dagentournee), vaker niet (krachtwijk).

Dit zijn enkele neologismen die ik afgelopen jaren heb opgeschreven.
- In 1998 gebruikte ik voor zover ik kan nagaan als eerste het woord multilineariteit. Hypertekst (aan elkaar gelinkt stukjes informatie) maken het mogelijk een digitale bron langs meerdere routes doorlopen. Dat vertelt iets anders dan het vaker gebruikte nonlineariteit.
- Trappengrap is de vertaling van het Duitse Treppenwitz. Ik was die vertaling nog niet tegengekomen.
- Toevalligisatie is het bewust inbrengen van toeval als tegenhanger voor bewust kiezen. Geen mooi woord eigenlijk (het Engels heeft 'randomize').
- Deze week had ik het nog over de overbebording van de Nederlandse wegen.

Wat zijn de eisen aan een goed nieuw woord?
- Er is vraag naar/behoefte aan (vaak door nieuwe ontwikkelingen/veranderende tijdgeest).
- De best denkbare beschrijving met beschikbare woorden is nogal omslachtig.
- Het is gemaakt volgens de regels van de morfologie.
- De betekenis is meteen duidelijk of snel duidelijk te maken.
- Het bekt lekker.

Waar zou jij wel een woord voor willen hebben? Wat vind jij mooie nieuwe woorden?

Tafeltje

Gisteren liet ik mijn dochter (8) en haar nichtje los in onze werkplaats, een ruimte vol scherpe spijkers, spitse schroevendraaiers, splinters en machines. De deur ging dicht en papa en mama kregen de impliciete opdracht 'vertrouw ons, laat ons los'. Een uurtje later kwamen ze met een zelfgemaakt tafeltje op de proppen. Geen bloed, geen hersenschudding en: alle lichaamsdelen zaten er nog aan.

Het toeval plaatste gisterenavond een toepasselijke TED-talk op mijn iPod. Verplichte kost voor alle ouders en de dames en heren die onze kinderen willen overbeschermen, zodat ze niet meer leren met alledaagse gevaren om te gaan.

De reis (of het eindresultaat)

Het was er koud, soms druilerig en mistig, maar ook wel zonnig en erg mooi... de omgeving van het Duitse Cochem, waar ik een ruim weekje vakantie heb gehouden met mijn familie.

Zoals altijd genoten van het hardlopen in de natuur met een goede kaart: die geeft voorpret en navigatieplezier. Resultaat: vele bospaden met knisperend herfstblad, kabbelende riviertjes, wijnranken in ruste en fraaie - na de pittige klimmetjes verdiende - uitzichten op de sierlijk meanderende Moezel.

's Avonds een goede rode Dornfelder (trocken) gedronken: bij mijn afscheid bij Fontys had ik er voor het eerst een in handen gekregen en ik was aangenaam verrast als voorheen bijna-purist in Zuidfranse wijnen.

Op mijn nieuwe iPod had ik van tevoren een flink pak TEDs geplaatst. Die combinatie heeft wel wat: lekker op de bank hangend luisteren en kijken naar 's werelds meest boeiende sprekers, waar ik anders in een tijdschrift gedoken zou zijn. Alleen jammer dat het met oordopjes moet... die geven je medemens toch het idee dat je communicatie-ontduikend bezig bent.

Voor onze dochter hadden we een doos K'nex meegenomen waarmee je verschillende achtbanen kunt samenstellen (naar voorbeeld of eigen idee). Papa had er uiteindelijk het meest plezier mee. Het oude Lego-gevoel keerde terug: het idee, de vraag of het met het gegeven materiaal gaat lukken en het koortsachtige klikken en bouwen. K'nex blijkt ook voor grote mensen leerzaam: ik heb mijn ruimtelijk inzicht een broodnodige 'reboost' gegeven en opnieuw ondervonden dat de reis naar het eindresultaat altijd oneindig veel interessanter is dan het eindresultaat zelf.

Met die laatste gedachte begin ik morgenvroeg maar eens aan mijn eerste werkdag als 100% zelfstandige!

Pecha Kucha: 20 slides x 20 seconden

Een avondje Pecha Kucha, letterlijk vertaald 'prietpraat', is een soort open podium voor presentaties van 6 minuten en 40 seconden, begeleid door 20 Powerpoint-slides (20 seconden per slide dus). Een soort TED maar dan nog sneller en ook open voor amateursprekers. Iedereen die wat te vertellen heeft mag dat delen met een publiek. Het komt uit Japan, maar ik ontdekte het hier in Middelbeers, door een tip van Arjan Broere.

Mijn eerste reactie: dit is een vorm waar je ontzettend veel mee zou kunnen. Organiseer een Pecha Kucha in je woonplaats om de passies van je buren te ontdekken. Of doe het op je werk of met mensen in je netwerk om elkaar te inspireren en van elkaar te leren. Of giet de traditionele spreekbeurt op school in de vorm van een middagje Pecha Kucha met meerdere klassen in de aula. Of rond er een studiedag mee af: de deelnemers laten zien wat de dag hen heeft opgeleverd in een aantal korte presentaties.

Meer weten?
- Artikel in Wired over Pecha Kucha
- De uitleg in Wikipedia
- Een Nederlandse organisatie die Pecha Kucha's organiseert

Strandbeesten

Geneticus Ondula, Currens Ventosa, de Percipiere en de Rhinoceros Transport... je zult ze niet in biologieboeken terugvinden. Het zijn strandbeesten, unieke scheppingen van Theo Jansen, gemaakt van elektriciteitsbuizen. In deze presentatie op TED vertelt hij erover en laat hij enkele bijzonderheden zien, zoals het ongelooflijk mooie bewegingsapparaat van de dieren, een zintuig waarmee de beesten water kunnen voelen, het brein dat het aantal stappen in een bepaalde richting kan tellen en het systeem waarmee de beesten windkracht op kunnen slaan om in windstille momenten te bewegen. Een prachtig voorbeeld van wat er allemaal kan op basis van mechanische principes, in een tijd waarin techneuten toch het liefst overal motortjes en computers in verwerken. Op YouTube vind je nog veel meer beeldmateriaal.

Verder dromen over NED_TED

Maurits Fondse droomde eerder dit jaar op zijn weblog over een Nederlandse versie van het jaarlijkse TED-congres in Monterey (V.S.). Het zou een bijeenkomst moeten worden van de beste sprekers van het land over de meest uiteenlopende thema's, waarvan de 'talks' online beschikbaar zouden moeten komen voor een breed publiek, onder het motto 'ideas worth spreading'.

Niet alleen een mooie droom, maar ook een die inspireert tot verder dromen. Want wie zou je op zo'n NED_TED bijvoorbeeld 20 minuten aan het werk willen zien? Een voorzetje met mijn vijf sprekers die ik de laatste jaren in levenden lijve heb gezien en gehoord; tevens een uitnodiging om jouw favoriete sprekers in te brengen als reactie.

- drs. Adjiedj Bakas: trendwatcher en auteur, onder andere van Megatrends Nederland
- Mathieu Weggeman: deskundige/denker op het gebied van kennismanagement en auteur van onder andere Kennismanagement: de praktijk en Provocatief adviseren.
- Rob Creemers: trendwatcher en razendsnelle spreker
- Ben Tiggelaar: slimme spreker/publicist, bekend van Dromen, durven, doen.
- Berthold Gunster: strijder tegen de ja-maar-cultuur ten gunste van meer positiviteit, auteur van Ja-maar, wat als alles lukt?

Oh ja, Maurits, schrijf jij dan de herkenningsmelodie voor de intro's van de filmpjes?

Keuzevrijheid maakt gelukkig... tot op zekere hoogte

Meer keuze hebben betekent meer vrijheid hebben en dat betekent weer meer geluk... In de westerse economie wordt het gezien als dé ijzeren wet, dé inspiratiebron voor vooruitgang.

Maar waarom lopen er dan zoveel zuurpruimen rond, bijvoorbeeld in supermarkten waar je toch kunt kiezen uit tientallen soorten saladedressing? En waarom zijn we niet zo blij als we hadden gehoopt, zodra we na lang wikken en wegen eindelijk een van de duizenden typen mobieltjes in handen hebben of een film hebben gekeken uit het enorme aanbod op video, dvd en televisie.

Barry Schwartz deed er onderzoek naar en schreef er een boek over: 'The Paradox of Choice'. In een Google Talk van ruim een uur vat hij zijn visie samen: er zijn grenzen aan bovenstaande wet. Als je die in een grafiek zet, zal de stijgende lijn op een bepaald moment naar beneden ombuigen. Dan wordt keuzevrijheid opeens een 'burden'.

Het is technisch gezien niet een heel sterke 'talk': er lopen mensen door het beeld, de vragen uit de zaal zijn niet te verstaan, aan het eind komt er ineens een 'tape change' voorbij en vele Powerpoint-slides zijn er uitgeknipt omdat daar auteursrechtelijk beschermde cartoons op staan. Vanwege dat laatste mankement missen we ook nog eens de toch al spaarzame grappen.

Toch is het de moeite even door te bijten. Schwartz presenteert bevlogen een aantal interessante concepten, zoals die van de 'default assumption': als je geen tijd of zin hebt om te kiezen, ga dan voor de oplossing die de massa kiest. Of die van de 'agent', een professionele keuzemaker die op basis van je vraag de beste oplossing voor je opspoort. Dat kan bijvoorbeeld een makelaar zijn die je het juiste huis aanreikt, je favoriete weblogger die je door het oerwoud van het web loodst of de chef-kok die je een verrassingsmenu adviseert.



Van Schwartz is ook een TED-talk beschikbaar. Korter, maar daarom ook wat minder diepgaand. Vergelijk zijn verhaal ook eens met dat van Daniel Gilbert, dat ook gaat over verkeerde vooronderstellingen over wat ons gelukkig maakt. Of lees 'De paradox van keuzes' van Barry Schwartz. Wat een keuzes, hè?

Zelforganisatie

Jimmy Wales is oprichter van de online encyclopedie Wikipedia. In juli 2005 sprak hij op TED over het wereldwijde succes van de website.

Wales spreekt over een organisatie, die geleid wordt vanuit een mengeling van democratie, aristocratie en monarchie. Doelen als geld verdienen of de baas willen zijn, zijn volledig ondergeschikt gemaakt aan dat ene gezamenlijke, inhoudelijke doel: het maken van een voor iedereen toegankelijke niet-bevooroordeelde encylopedie. Autoriteit en vertrouwen moeten in de wereld van Wikipedia eerlijk verdiend worden. Wie de boel belazert, valt snel door de mand. Zo is - met alleen een conceptueel kader als uitgangspunt - een machtige organisatie ontstaan, zonder hierarchische structuren.

Dit concept van 'zelforganisatie' houdt me al jarenlang bezig, op het spoor gezet door twee ideeën over zelforganiserende systemen: de hersenen (lees: Edward de Bono) en het internet. In traditionele organisaties wordt er even voorzichtig als huiverig aan geroken, bijvoorbeeld in de vorm van zelfsturende teams. Die terughoudendheid is jammer, want volgens mij denken de succesvolle organisaties van de toekomst nu al na over wat 'zelforganisatie' voor hen gaat betekenen.

De tofste talks

Elke dag ontdek ik meer en meer interessante lezingen (talks) en interviews op websites als Google Video, Fora.tv en TED. Zo kwam ik op het idee een webpagina te maken waarop je suggesties krijgt voor goede talks: De Tofste Talks: met citaten van webloggers die aanbevelingen doen.

Overigens, SURF, een van de aanbieders van Nederlandstalige lezingen, zou er goed aan doen de interface van haar videotheek eens wat gebruiksvriendelijker te maken met bovengenoemde websites als voorbeeld. Al was het maar om de toegang te vergemakkelijken tot het tegenwicht tegen het Amerikaanse overwicht op dit gebied.

Fora.tv

Mijn ontdekking van deze week: Fora.tv, een website met lezingen van gerenommeerde sprekers over tal van onderwerpen. Wat droger gepresenteerd dan TED, maar daarom niet minder boeiend.

Zo luisterde en keek ik vandaag naar Chip Heath, mede-auteur van Made to Stick, waarover weblog Boemlauw de afgelopen dagen al een en ander schreef. Heath heeft het over hoe je een idee kunt overbrengen, laten beklijven... of misschien wel over hoe je een paradigmaverschuiving teweeg kunt brengen. Een van zijn boodschappen luidt: verplaats je in degene die niet de kennis heeft die jij hebt.



P.S. Aardige van Fora.tv is dat de lezingen in hoofdstukken zijn ingedeeld, waardoor je gemakkelijk een bepaald fragment kunt terugkijken.

Wat is jouw staf?

Bij nogal wat sprekers op TED moet je even verder luisteren en kijken dan wat je in eerste instantie hoort en ziet: die typisch Amerikaanse zelfgenoegzaamheid, het prekerige, het 'I know something you don't and I am going to tell you'... Dat geldt ook een beetje voor Rick Warren tijdens TED 2006. Na een nachtje slapen, blijft er wel degelijk iets hangen van zijn verhaal.

Zoals zijn interpretatie van het bijbelverhaal van Mozes die op de berg God ontmoet. Mozes heeft een staf in de hand. Die staat voor zijn identiteit (hij is herder), zijn inkomen (daar verdient hij zijn brood mee) en zijn invloed (hij kan ermee van richting doen veranderen). Die staf bezit je niet, je hebt er het rentmeesterschap over, zegt Warren.

Een vraag die je je dan kunt stellen is: wat is mijn staf? Welk object staat symbool voor mijn talent en wat doe ik met dat talent? Gebruik ik het met het verantwoordelijkheidsgevoel dat bij het rentmeesterschap hoort? Ik denk dat mijn staf mijn pen is (of mijn toetsenbord). Ik ben schrijver, verdien er mijn brood mee en kan er anderen mee beïnvloeden. Het is mijn verantwoordelijkheid mijn talent voor het goede in te zetten. Wat is jouw staf?

Data + design = meer echte kennis

Het is een thema dat me mateloos boeit: internet biedt ons toegang tot steeds meer informatie. Maar hoe internaliseer je die tot echte kennis, kennis die je echt kunt toepassen in je praktijk als kenniswerker, kennis die je tot een beter functionerende professional maakt?

Zojuist een schitterende TED-talk gezien, waarin Hans Rosling iets bijzonders laat zien: door grote hoeveelheden data rond verschillende variabelen en over een langere periode te combineren met hoogwaardige presentatietechnieken en design kun je informatie zodanig vertalen dat je tot een werkelijk waardevolle interpretatie komt. Die interpretatie kan je mentale model wel eens danig op z'n kop zetten.

Rosling laat zien hoe je op deze manier onze kijk op het begrip 'ontwikkelingslanden' radicaal kunt ontdoen van vooroordelen en verkeerde vooronderstellingen. Hij gooit zelfs chimpansees in de strijd: die beantwoorden vragen rond het thema 'ontwikkelingslanden' beter dan wij!



Kijk na het zien van het 20 minuten durende filmpje ook eens op deze pagina en deze pagina.

Inspiratie!

Wat zou je nog naar school gaan als je op elke plek ter wereld, wanneer het jou uitkomt een college zou kunnen volgen van de grootste docenten ter wereld. Een Bono, een Nicholas Negroponte, een Barry Schwartz, een Peter Gabriel, een Tony Robbins... Het mooie is dat het nog kan ook. TED (Technology Entertainment Design) is een jaarlijks congres in het Amerikaanse Monterey. Sprekers van formaat krijgen er twintig minuten spreektijd. Hun 'lectures' worden in audio en video bewaard voor het nageslacht en ontsloten via de website of via de iTunes-winkel als gratis podcast.

Een van de mooiste talks is die van Sir Ken Robinson, auteur van Out of our Minds, Learning to be creative. Robinson houdt een warm pleidooi voor meer aandacht voor creativiteit in het onderwijs. "Creativiteit is even belangrijk geworden als kunnen lezen en schrijven. We moeten het met dezelfde status behandelen." Robinson is geestig en erudiet en weet van begin tot eind de luisteraar vast te houden. Klassespreker!

In maart 2007 wordt de volgende editie georganiseerd. Gasten zijn dan onder andere Bill Clinton, Edward de Bono, Paul Simon, Daniel Goleman en Richard Branson.

De betrouwbaarheid van het internet

Het is een mooi zinnetje in het kader van creatief denken... "The future belongs to those who can see opportunities before they get obvious." Maar van wie is deze wijze gedachte. Ik kom via Google op drie bronnen: Oscar Wilde, Theodore Levitt en John Scully. Weet je wat, zegt Ashford & Huis de Voorst, we zeggen gewoon dat het ónze slogan is!