Zorgen voor later: de zorg in 2020

(foto: Seattle Municipal Archives)

Technologie, gezondheidszorg en demografische ontwikkelingen gaan de wereld van de zorg drastisch veranderen. Voor het tijdschrift Leven in de Buurt, een uitgave van de Provincie Brabant, sprak ik met drie gerenommeerde trendwatchers: Rob Creemers, Adjiedj Bakas en Richard Lamb.

Zij zijn niet somber over de toekomst van de zorg, maar delen wel de mening dat er wat moet veranderen. De zorg moet anders georganiseerd worden en moet meer openstaan voor de mogelijkheden van de technologische vooruitgang en vormen van slimmer organiseren.

Een paar uitspraken:
Creemers: 'Grijs wordt de favoriete kleur van de ondernemer."
Bakas: 'Het kan niet anders: we moeten zorg, net als vroeger, meer buiten de economie om gaan organiseren.'
Lamb: 'De behoefte aan cure zal niet sterk toenemen, die aan care wel.'

Klik hier voor het hele artikel.

Kinderen observeren...

Het is zowel een mooie als een ontzettend moeilijke bezigheid: het observeren van kinderen en het verklaren van hun gedrag. Vaak zijn we met dat laatste veel te snel. Dat kan tot grote problemen leiden. Afgelopen donderdag was dat bijvoorbeeld te zien bij het tv-programma De Herkansing van Prem (een aanrader). Het ging in deze aflevering over Fabian die een aantal jaren ten onrechte met de diagnose autisme door het leven ging en uiteindelijk verslaafd raakte aan wiet.

Daarom: kijk, blijf kijken en kijk nog wat verder. Een mooi filmpje om dat te illustreren.



Met dank aan Lex Hupe voor de tip.

Van AGF naar KVA

Je hebt de gewone economie en je hebt de kenniseconomie. Kennelijk is kennis iets bijzonders, niet iets dat hoort bij de gewone economie. Onzin natuurlijk: in elke economische sector wordt kennis gebruikt, maar... er zijn natuurlijk sectoren waar die kennis als zodanig verkocht wordt, zoals in het onderwijs. En in veel sectoren, zoals de high tech of gezondheidszorg is bijdetijdse kennis een belangrijke voorwaarde om te kunnen doen wat je doet.

Kennis wordt vaak breder gedefinieerd als een combinatie van (feiten)kennis, vaardigheden en attitudes (kortweg KVA). Een interessante vraag is: wat zijn de verschillen en wat de overeenkomsten tussen het ondernemen met KVA of met een willekeurig product? Laten we eens kijken naar AGF. AGF staat voor Aardappelen, Groenten en Fruit. Om het wat beeldend te maken zetten we een onderwijstrainer tegenover een sinaasappelverkoper op de markt en kijken vervolgens naar de verschillen en de overeenkomsten in hun ondernemerschap.



De 7 verschillen
1. Een sinaasappel is zichtbaar, concreet, telbaar, weegbaar en tastbaar. De klant weet vrij precies wat hij koopt.
2. Een sinaasappel kun je maar één keer verkopen. Kennis kun je meerdere keren uitventen of weggeven, zonder het kwijt te raken.
3. De kwaliteit van een sinaasappel is exacter te meten en daarmee te beoordelen.
4. Schreeuwerige aanprijzingen ('3 halen, 2 betalen!') helpen beter bij het verkopen van sinaasappelen.
5. Is een sinaasappel bedorven, dan kun je hem weggooien. Uit verouderde kennis vallen altijd nog bruikbare elementen te halen.
6. Een klant kan een sinaasappel doorgeven of doorverkopen aan een ander, zonder dat deze verandert.
7. Een geplukte sinaasappel groeit niet meer. Kennis kan blijven groeien, zelfs na het consumeren ervan.

De 7 overeenkomsten
1. Kwaliteit verkopen loont. De klant komt terug.
2. Een goede verpakking helpt.
3. Zowel goede AGF als KVA geven energie; het gaat om 'food' of 'food for thought'. Beiden laten je groeien, fysiek of mentaal.
4. Verkochte producten kunnen verder verwerkt worden binnen de eigen context. Van een sinaasappel maak je zelf sap, met kennis ga je naar eigen inzicht aan de slag.
5. 'Sampling' werkt. Laat de klant een partje sinaasappel proeven of geef een stukje kennis weg om hem te verleiden je product te kopen.
6. Relatiebeheer werkt. Een vriendelijke, betrouwbare marktkoopman die verstand heeft van zijn product verkoopt meer. Dat geldt ook voor een trainer.
7. Een goed verhaal dat het unieke van het product benadrukt werkt. Denk aan ecologisch geteelde sinaasappelen of kennis die door unieke ervaringen is opgedaan.

Aanvullingen? Geef ze via de reactielink.

(Met dank aan het VMBO-team van Fontys OSO met wie ik deze denkoefening uitwerkte in een 'inspiratiedag' op 22 januari.)

Trainingen begeleiden van gamende jongeren

Recente onderzoeken geven aan dat een kleine minderheid van de jongeren problemen heeft bij gamen. Ze verliezen de balans met andere activiteiten uit het oog, wat kan leiden tot mindere schoolprestaties of veranderend (sociaal) gedrag. Naast ouders, speelt de school een belangrijke rol bij preventie en het begeleiden van gamende jongeren. Als de problemen ernstiger van aard worden, krijgen ook hulpverleners te maken met deze doelgroep. Samen met mede-auteur Herm Kisjes van 'It's all in the games' verzorg ik in 2010 op meerdere dagen trainingen in Utrecht en Den Bosch: een voor professionals in het onderwijs en een voor hulpverleners bij GGZ-instellingen, jeugdzorg, Centra Jeugd en Gezin, opvoedingsadviesbureau en andere professionals die jongeren begeleiden. Aanmelden is vanaf nu mogelijk.

Verloren kennis en vaardigheden

Technologische innovaties volgen elkaar in razendsnel tempo op. Ze lossen problemen op of maken het ons nog gemakkelijker. Dat is mooi, maar er is een zelden belichte keerzijde: die van het verloren gaan van kennis en vaardigheden. Tom Wujec laat in onderstaande TED-talk het voorbeeld zien van een ingenieus instrument, waar men in vroeger tijden talloze nuttige metingen mee kon doen. Er zullen maar weinig mensen zijn die het apparaat nu nog kunnen bedienen.



De 'astrolabe' is slechts een voorbeeld. Met de komst van schroeven en superieure lijmen is veel kennis over houtverbindingen verloren gegaan. Wie kan er nog zelf een brood bakken? En ben jij hopeloos verloren als onderweg je navigatiesysteem het begeeft. Het weer voorspellen aan de hand van het gedrag van planten en dieren in de natuur? Waarom zou je als slimme computers met een kant-en-klare voorspelling voor dagenlang vooruit kunnen berekenen hoe het weer zich zal ontwikkelen. En is jouw handschrift ook zo verschrikkelijk geworden, sinds je van de basisschool af bent.

Welke van die kennis en vaardigheden hebben eigenlijk nog steeds hun waarde? Moeten we niet veel alerter zijn op wat verloren kan gaan door innovatie? Niet uit nostalgische overwegingen, maar puur omdat kennis en vaardigheden uit het verleden wellicht ook in de toekomst nog waardevol kunnen blijken.

Het wonderlijke puberbrein

Het televisieprogramma Profiel (HUMAN, IKON en KRO) besteedde gisteren aandacht aan het werk van puberbrein-onderzoekster Eveline Crone. De documentaire geeft een indruk van de fascinerende ontdekkingen die Crone en haar medewerkers deden, de theorieën die de wetenschap momenteel hanteert en de betekenis van dat alles voor pubers en iedereen die met pubers werkt. Crone vindt dat we de puberteit te veel als een problematische periode beschouwen. We zouden veel meer moeten kijken naar de functie van de puberteit en de unieke mogelijkheden en kwaliteiten van de puber.



Crone schreef haar eerste bevindingen op in het vorig jaar verschenen boek 'Het puberende brein'. Ook aan te bevelen in dit kader: 'Puberbrein binnenstebuiten' van Yvonne van Sark en Huub Nelis.

Call of Duty: Modern Warfare 2

Schietspellen worden steeds realistischer. Over de abstract vormgegeven 2D shooters van tien, vijftien jaar geleden maakte bijna niemand zich zorgen. De nieuwste 3D-games zien er echter akelig realistisch uit, alsof je naar een film kijkt, met als verschil dat je zelf de trekker overhaalt. Call of Duty: Modern Warfare 2 is zo'n spel, de discussie over het geweld in het spel is deze week hoog opgelopen.

In de editie van 13 november van het VARA-televisieprogramma Vrouw & Paard was ik te gast om met een panel van vijf vrouwen in discussie te gaan over dit onderwerp.

Verschenen: 'It's all in the games. Gamen is geweldig | Gamen geeft problemen'

Uniek boek over opvoeden en begeleiden in relatie tot gamen
Jongeren en games: de mogelijkheden én de risico’s

Wat is er zo leuk aan het gamen, en... zitten er ook nadelen aan? Wat zeggen jonge gamers zélf over hun favoriete bezigheid? Hoe begeleid je als ouder of als professional een jongere in de richting van gezond game-gedrag? En wat doe je als je eigenlijk niets begrijpt van dat rare wereldje van avatars en virtuele omgevingen?

In ‘It’s all in the games. Gamen is geweldig | Gamen geeft problemen’ gaan docent en verslavingsdeskundige Herm Kisjes en onderwijsjournalist Erno Mijland in op deze en andere aspecten van het gamen door jongeren. Doel van het boek is om ouders, leraren en mentoren, hulpverleners houvast te bieden bij het begeleiden van jonge gamers in de leeftijd van 8 tot 25 jaar. Het boek laat de lezer kennismaken met de bijzondere wereld van het gamen. Jonge gamers vertellen zelf hoe zij deze wereld beleven. Twee vragenlijsten en concrete adviezen voor het opvoeden en begeleiden helpen gamers en hun begeleiders om te (blijven) werken aan gezond gamegedrag.

Twee voorzijden
De titel geeft al aan dat het boek uit twee delen bestaat. Ze hebben allebei een eigen voorzijde. Om in het andere deel te beginnen, moet het boek omgedraaid worden. Het is meer dan een speelse vorm, zeggen de auteurs. ‘Gamen kan een geweldige manier om te ontspannen en te leren zijn, maar het kan ook problemen geven. Beide aspecten verdienen de aandacht. ‘It’s all in the games’ geeft een genuanceerd beeld door in te steken op twee uitersten.’

‘Je leert een hoop subtiele dingen van games, en ook concrete dingen als het spel realistisch is. Hoe kun je iemand een betere voorstelling laten krijgen van bijvoorbeeld een oorlog dan hem er zelf onderdeel van uit te laten maken.’
(Rudy, 23 jaar)

Onderzoek
De auteurs werkten een jaar aan het boek. Het begon allemaal met de constatering dat er over de impact van games op jongeren veel wilde verhalen de ronde doen, onder ouders, in de media, maar ook onder wetenschappers. Games zijn verslavend! Games maken kinderen gewelddadig of neerslachtig! Games brengen je in een sociaal isolement! Maar ook: Games zijn een onschuldige vorm van entertainment! Games zijn het ultieme leermiddel! Maar hoe zit het nu echt? Om daar inzicht in te krijgen voerden Kisjes en Mijland gesprekken met deskundigen - van opvoedkundigen tot experts uit de gamewereld - en gingen op zoek naar ervaringen uit de eerste hand.

‘Ik stel altijd dat vrienden en school vóór het gamen gaan, maar soms is het toch lastig de game los te laten als je er eenmaal mee bezig bent.’
(Arjan, 21 jaar)

Ze hielden interviews met ouders en gamers en zetten enkele enquêtes uit. De respons was overweldigend: ruim 400 respondenten vulden met opvallend veel toewijding de vragenlijst in. Voor de auteurs was het een bevestiging dat onder gamers en (professionele) opvoeders een grote behoefte is aan een serieuze dialoog over de impact van het gamen op jonge mensen. Kisjes en Mijland hopen dat ‘It’s all in the games’ aan die dialoog een bijdrage levert.

‘Het is belangrijk dat opvoeders beschikken over enige kennis over games. It's all in the games brengt die kennis op een duidelijke en, toepasselijk genoeg, speelse manier. Niet eerder heb ik de potentiële mogelijkheden en valkuilen van videogames zo overzichtelijk naast elkaar zien staan. Essentieel voor alle ouders die de denkwijze van hun kinderen willen doorgronden.’
(Michel Musters, redactiecoördinator Gamer.nl, www.gamer.nl)

‘It’s all in the games. Gamen is geweldig | Gamen geeft problemen’ is uitgegeven door Uitgeverij InnoDoks. ISBN: 978-94-90484-01-9. Omvang: 124 pagina’s full colour.

Klik hier voor meer informatie/om te bestellen.

Eigen kracht!

Tijdschrift Markant heeft deze maand een interessant artikel over de Eigen Kracht Conferentie. Dit model voor het omgaan met problemen bij jongeren is afkomstig uit Nieuw-Zeeland (Family Group Conference) en geïnspireerd op de Maori-cultuur. In 2007 interviewde ik de Nederlandse ambassadeur van dit model, Rob van Pagée": "We zijn het in onze samenleving een beetje kwijtgeraakt: je kunt ook zelf wat doen als iemand in je nabije omgeving in de problemen zit." Een aantal fragmenten uit dit eerdere interview...

Spijbelaar
Maikel (14) spijbelt steeds vaker. Soms blijft hij de hele dag weg van school. Hij hangt dan in de stad. Daar is hij al twee keer opgepakt door de politie wegens winkeldiefstal. De leerplichtambtenaar onderneemt actie. Van Pagée: "Het is in Nederland de gewoonte meteen maar een hele batterij professionele hulpverleners in te schakelen. Daar kunnen dan wel eens absurde oplossingen uit naar voren komen: een politieagent die zo'n jongen elke ochtend thuis komt ophalen en hem naar school brengt." Van Pagée is warm pleitbezorger van een andere benadering, waarbij de hoofdrol weggelegd is voor het netwerk rondom de persoon met een probleem. "We hebben allemaal zo’n eigen kring, mensen die dichtbij staan: familie, buren of kennissen. De mensen in dit netwerk weten veel meer over de betrokkene dan de professional en hebben een grotere persoonlijke betrokkenheid. Iedereen beschikt bovendien over een hoeveelheid levenservaring en mensenkennis. Die kennis en eigen kracht zou je veel meer moeten benutten. Vroeger gebeurde dat vanzelfsprekend. Maar we zijn het sinds de Tweede Wereldoorlog, met de opkomst van het medisch model, een beetje kwijtgeraakt. De gedachte is dat er voor elk probleem een expert is: bemoei je er als amateur dus maar niet mee. Gevolg: het systeem pakt de verantwoordelijkheid van de burger af en de burger legt problemen meteen bij het systeem neer. Ondertussen is er steeds meer bewijs, ook uit wetenschappelijk onderzoek, dat het bijna altijd efficiënter is eerst in eigen kring naar oplossingen te zoeken."

Conferentie
"Iedereen heeft een eigen netwerk", vervolgt Van Pagée. "Mensen willen meer voor elkaar doen dan je denkt. Maar je moet er wel om vragen." En dat is precies wat Eigen Kracht doet. Bijvoorbeeld voor Maikel. "De school van Maikel geeft het signaal dat de jongen steeds vaker van school wegblijft. Een coördinator van Eigen Kracht gaat aan de slag. Hij vraagt mensen uit het netwerk rond Maikel eens bij elkaar te komen om het probleem te bespreken: ouders, opa, oom Jan, tante Truus… mensen met een sterke betrokkenheid bij de jongen. We noemen zo'n bijeenkomst een Eigen Kracht Conferentie. De conferentie vindt plaats in de eigen omgeving, is eigendom van de betrokkenen en is vooral informeel. Alleen het onderwerp en het doel van de bespreking staan vast." Hoe ziet zo’n bijeenkomst eruit? "De conferentie heeft een vaste structuur. In de informatiefase wordt het probleem in kaart gebracht en spreken de betrokken professionals hun zorgen uit. Ze mogen vertellen wat ze te bieden hebben, maar niet adviseren. Hierna volgt de fase die we 'besloten tijd' noemen. De mensen uit het netwerk zijn onder elkaar. Ook de coördinator is er niet bij. Hij is wel beschikbaar op de achtergrond. Zijn taak is om de veiligheid te waarborgen. Doel van deze fase is een plan op te stellen met een aantal concrete actiepunten. Ten slotte presenteren de deelnemers hun plan aan de verantwoordelijke professional, bijvoorbeeld de leerplichtambtenaar of de gezinsvoogd, die de plannen altijd zal accepteren, als ze maar veilig zijn." Hoe ziet zo’n plan eruit? "Het gaat vooral om concrete, niet eens zo’n ingrijpende afspraken: opa brengt Maikel ‘s morgens naar school (Maikel vindt het stoer om zich af te zetten tegen een politieagent, maar zijn opa respecteert hij), oom Jan helpt elke donderdagavond twee uurtjes met zijn huiswerk enzovoort. Conferenties leveren gemiddeld achttien afspraken op. Zo'n 80 procent betreft acties van de directe omgeving. Slechts een klein deel wordt uitbesteed aan de professionele hulpverlening."

Nog altijd een interessant gegeven, ook gezien de aanhoudende zorg over de jeugdzorg in Nederland.

Slimmer werken met e-mailmappen: 'Filter maken'

Elke dag eindigen met een lege inbox... het blijft een opgave. Een lege inbox geeft echter rust, een opgeruimd gevoel, het idee dat je de boel onder controle hebt. De moeite waard dus om er elke dag aan te werken.

Het gaat er allemaal om zo weinig mogelijk tijd te besteden aan het verwerken van mail, maar tegelijkertijd met aandacht en toewijding relevante berichten te lezen en te beantwoorden. De ruis eruit, is de boodschap. Dus zorg je er bijvoorbeeld voor dat filters nieuwsbrieven direct naar een aparte map verzenden, die je eens in de week of in een loos moment even scant op mogelijk interessante informatie.

Het aanmaken van filters is helaas niet iets waar je met een keer puzzelen voor altijd van af bent. Voortdurend komen er nieuwe typen berichten bij die eigenlijk gefilterd moeten worden. Of afzenders veranderen iets in hun manier van verzenden (een ander mailadres, een andere titel), waardoor een eerder gemaakt filter niet meer werkt.

Het aanmaken van een filter kost even tijd. Heb je het druk, dan is het gemakkelijker op de 'delete'-knop te drukken. Nadeel: je bent het bericht kwijt én krijgt de volgende keer soortgelijke berichten weer in je inbox.

Tijd voor een oplossing. Maak een map 'Filter maken' aan en verplaats daar het betreffende bericht in. Al naar gelang de vulling van de map werk je bijvoorbeeld een keer in de week je filters bij.